سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

35

المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى)

بهر لفظى كلام نگويند ، بلكه لازمست مفيد باشد . شارح در ذيل « مفيد » مىنويسد : مقصود از لفظ مفيد ، لفظى است كه معنائى را بفهماند كه پس از شنيدنش سكوت برآن پسنديده باشد چنانچه شارح كافيه در شرح اينطور معنا نموده است . و مقصود از « سكوت » سكوت متكلّم مىباشد بنابراين معناى عبارت چنين مىشود : كلام عبارتست از لفظى كه متكلّم پس از القاء و اداء آن شايسته باشد سكوت كرده و نيازى به ادامه آن نباشد . و بعضى از ادباء گفته‌اند : مراد از آن ، سكوت سامع است ، لذا معناى عبارت اينطور مىباشد : كلام عبارتست از لفظى كه پس از القاء متكلّم سكوت سامع برآن صحيح باشد . و برخى ديگر گفته‌اند : منظور از آن ، سكوت هردو است و طبق آن معناى عبارت چنين مىگردد : كلام عبارتست از لفظى كه پس از اداء متكلّم و بيانش شايسته باشد كه هردو برآن سكوت نمايند . و بهرتقدير فايده اين قيد يعنى قيد مفيد آن است كه بواسطه‌اش لفظى كه مفيد نيست همچون : ان قام از تعريف كلام خارج مىگردد . قوله : مفهم معنى يحسن السّكوت عليه : كلمه « مفهم » به صيغه اسم فاعل و با تنوين بوده و كلمه « معنى » مفعول آن محسوب شده و جمله « يحسن السّكوت عليه » صفت است براى « معنى » و ضمير در « عليه » به « معنى » عود مىكند . قوله : كما قال فى شرح الكافية : يعنى مفيد را مصنّف در شرح كافيه به همين